محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1356
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
كرده اوّلين پادشاه سلسلهء صفويّه يعنى شاه اسمعيل را به تخت سلطنت ايران نايل نمودند . از رؤساى ايل جليل قاجار اوّل كسى كه اسم او در تواريخ ثبت و مسطور است پيربداق خان قاجار است كه در زمان سلطنت شاه طهماسب اوّل حكومت قندهار يافت . چون سلطنت ايران به شاه عباس بزرگ رسيد چنان صلاح ديد كه بعضى از قاجاريه را در مرو و برخى را در ايروان و قسمتى را در قزوين و بقيّه را در استرآباد مكان دهد . ايالت و شهر استرآباد در سمت جنوب شرقى بحر خزر واقع است . ايل جليل قاجار به پنج طايفه منقسم بودهاند : اوّل يوخارىباش - دويّم اشاقهباش - سيّم دولّو - چهارم شامبياتى - پنجم قاجار قزوينى - در ايّام قديم رئيس طايفهء يوخارىباش رئيس تمام ايل جليل معظّم بوده ، تا وقتى كه نواب فتحعلى خان رئيس طايفهء اشاقهباش كه سردار قشون شاه طهماسب ثانى بود رئيس سلسلهء عليّه گرديد ، و از آن به بعد رياست تمام طوايف قاجار حقّ خانوادهء نواب فتحعلى خان گرديد . نادر شاه نواب فتحعلى خان را شربت شهادت چشانيد و نواب محمد حسن خان بعد از آنكه مدتى متوارى بودند و در ميان تراكمه بسر مىبردند ، در زمان سلطنت نادر شاه با چند هزار سوار تركمان به شهر استرآباد حمله كردند و آنجا را مسخّر نمودند ، لكن در ثانى قشون نادر شاه اين شهر را مفتوح ساخت و نواب محمّد حسن خان به تركستان رفتند . بعد از قتل نادر شاه نواب معظّم به ايران معاودت فرموده و در جنگ با قشون كريمخان زند شربت شهادت چشيدند . نواب آقا محمّد خان ولد ارشد نواب غفران مآب معظّم در زمانى كه پدر بزرگوار ايشان شهر استرآباد را محاصره كرده بودند به دست لشكر نادر شاه گرفتار گشتند ، پس از آنكه نادر شاه را يكى از خدمتگزاران او در حوالى مشهد مقدّس به قتل رسانيد عليقلى خان برادرزادهء نادر شاه كه در هرات بود بر تخت سلطنت جلوس كرده و ملقّب به عادلشاه گشت به حكم وحشيانهء او نواب آقا محمّد خان مقطوع النسل گرديدند . بعد از قليل مدّتى نواب معظم از حبس عادلشاه بدر رفته به خدمت پدر بزرگوار خود شتافتند . وقتى كه نواب محمّد حسن خان در جنگ با قشون كريم خان زند شهيد شدند نواب آقا محمّد خان تمكين عساكر كريم خان نموده و آن